1 Kasım 2026: Çocukları Korumak mı, Herkesi Kimliklendirmek mi?

1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe giren sosyal medya düzenlemesinin çocukları koruma gerekçesine karşı değilim. Aksine, çocukların dijital dünyada karşılaşabilecekleri tehlikelerin farkındayım. Ancak bu tehlikelerle mücadele etmek için seçilen yöntemin ne kadar doğru olduğunu sorguluyorum.

Bugün neredeyse bütün akıllı telefonlarda, tabletlerde ve sosyal medya platformlarında ebeveyn denetimi özellikleri bulunuyor. Bir anne veya baba, çocuğunun hangi uygulamayı kullanabileceğini, o uygulamada günde kaç dakika geçirebileceğini, hangi içeriklere erişebileceğini büyük ölçüde kontrol edebiliyor.

Peki, kaç ebeveyn bu özelliklerden haberdar? Kaçı bunları kullanmayı biliyor?

Devletin önceliği, ebeveynleri bu konuda bilinçlendirmek, dijital okuryazarlığı artırmak ve mevcut denetim mekanizmalarının kullanımını yaygınlaştırmak olamaz mıydı?

Bir de işin uygulanabilirlik tarafı var.

Bugün 12 yaşındaki bir çocuğun, annesinin, babasının, anneannesinin veya dedesinin hesabını kullanarak sosyal medyaya girmesini nasıl engelleyeceksiniz? Ya da onların bilgileriyle doğrulanmış bir hesaba erişmesini?

Kimlik doğrulaması yaptığınız kişinin, ekranın karşısında oturan kişi olduğunu nasıl garanti edeceksiniz?

Edemeyeceksiniz.

Dolayısıyla çocukları korumak adına getirilen bu düzenleme, aşılması mümkün olan bir engel oluştururken yetişkinlerin sosyal medya kullanımını da kimlik doğrulama şartına bağlıyor.

Üstelik burada başka bir tartışma daha başlıyor: İnternette anonim kalabilme hakkı, kişisel verilerin korunması ve ifade özgürlüğü.

Çocukları korumak elbette önemli. Fakat çocukları korumanın yolu, anne babaların sorumluluğunu devletin üstlenmesi ya da milyonlarca yetişkinin kimlik doğrulamasına zorlanması olmamalı.

Bana göre bu düzenleme, daha yürürlüğe girdiği gün amacına ulaşmakta zorlanacağı belli olan, ölü doğmuş bir düzenlemedir.

Çünkü çocukları dijital dünyadan uzak tutmakla, onlara dijital dünyada güvenle yaşamayı öğretmek aynı şey değildir.

Üstelik bütün bu tartışmada asıl sorumlulardan birini gözden kaçırıyoruz: Sosyal medya şirketlerini.

Bugün sosyal medya platformları, kullanıcıların karşısına hangi içeriklerin çıkacağını büyük ölçüde algoritmalarla belirliyor. Bir çocuğun izlediği birkaç video, kısa süre içerisinde karşısına benzer içeriklerin tekrar tekrar çıkarılmasına neden olabiliyor. Şiddet, zorbalık, gerçek dışı güzellik standartları, tehlikeli akımlar ve yaşına uygun olmayan içerikler bu şekilde çocukların önüne gelebiliyor.

Peki, bu algoritmaların sorumluluğunu kim üstlenecek?

Bir çocuğun sosyal medyada ne kadar vakit geçirdiğini tartışıyoruz ama platformların o çocuğu mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutmak için geliştirdiği sistemleri yeterince tartışıyor muyuz?

Sonsuz kaydırma, otomatik oynatılan videolar, sürekli gelen bildirimler ve kullanıcıyı uygulamaya geri döndürmeye yönelik tasarım tercihleri tesadüf değil. Bunlar, kullanıcıların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmaya yönelik mekanizmalar.

Böyle bir ortamda bütün sorumluluğu çocuklara ve ebeveynlere yüklemek ne kadar doğru?

Devlet gerçekten çocukları korumak istiyorsa sosyal medya şirketlerine de somut sorumluluklar yüklemeli. Çocuklara yönelik öneri algoritmalarını denetlemeli, yaşa uygun olmayan içeriklerin yayılmasını önlemeye yönelik tedbirleri zorunlu kılmalı, çocukların kişisel verilerinin reklam amacıyla kullanılmasına karşı etkili güvenceler oluşturmalı.

Aynı zamanda ebeveyn denetimi araçlarının daha kolay kullanılmasını sağlamalı. Okullarda öğrencilere, ailelere ve öğretmenlere dijital okuryazarlık eğitimleri verilmeli. Çocuklara yalnızca nelerden uzak durmaları gerektiği değil, internette karşılaştıkları tehlikeleri nasıl tanıyacakları ve bunlarla nasıl başa çıkabilecekleri de öğretilmeli.

Çünkü yasaklamak kolaydır. Asıl zor olan bilinçlendirmektir.

Dahası, çocukların dijital dünyayla ilişkisini yalnızca tehlikeler üzerinden değerlendirmek de doğru değil. İnternet aynı zamanda öğrenmenin, araştırmanın, üretmenin, sosyalleşmenin ve kendini ifade etmenin önemli araçlarından biri. Bugün 13 yaşındaki bir çocuk sosyal medya üzerinden yabancı dil öğrenebilir, bilimsel içeriklere ulaşabilir, kendi ilgi alanlarına yönelik topluluklarla tanışabilir.

Bütün bunları görmezden gelip yaş sınırını tek başına çözüm olarak sunmak, sorunun karmaşıklığını yok saymaktır.

Elbette hiçbir ebeveyn denetimi kusursuz değil. Her anne babanın çocuğunu aynı ölçüde takip edebilecek zamanı, bilgisi veya imkânı da olmayabilir. Bu nedenle devletin düzenleyici ve koruyucu rolüne ihtiyaç var. Ancak bu rolün önceliği, etkili koruma yöntemleri geliştirmek ve aileleri desteklemek olmalı.

Benim itirazım çocukların korunmasına değil, çocukları koruma gerekçesiyle getirilen yöntemin kendisine.

Bir çocuğun dedesinin hesabından sosyal medyaya girmesini engelleyemeyen bir sistemin, milyonlarca yetişkinden kimlik doğrulaması istemesinin ne kadar gerekli ve orantılı olduğu sorgulanmalı.

Üstelik anonimlik yalnızca kimliğini gizlemek isteyen kötü niyetli kişilerin başvurduğu bir yöntem değildir. Bazen bir gazetecinin, bazen şiddet gören bir insanın, bazen de düşüncelerini çevresinin baskısından çekindiği için kendi adıyla paylaşamayan bir bireyin korunma aracıdır. Anonimlik hakkını tartışırken bu insanları da düşünmek gerekir.

Sonuçta mesele yalnızca sosyal medyaya kimin girebildiği değil, nasıl bir dijital toplum oluşturmak istediğimizdir.

Çocukları koruyan, ebeveynleri bilinçlendiren, teknoloji şirketlerini sorumlu tutan ve yetişkinlerin temel haklarını gözeten bir sistem kurmak mümkün.

Çocukları korumak için yetişkinleri kimliklendirmekten önce, çocukları bilinçlendirmeyi ve onları tehlikeye atan sistemleri değiştirmeyi denemeliyiz.

Çünkü güvenli bir internet, yalnızca kimin kaç yaşında olduğunu bilen değil, kullanıcılarını gerçekten koruyan bir internet olmalıdır.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir